Türkiye’de Kooperatifler ve Kooperatifçilik | Akademik Seçki, kooperatif çalışmaları alanında üretilen bilgiye erişimi kolaylaştırmak, dağınık literatürü derli toplu bir “ortak hafıza”ya dönüştürmek ve araştırmacılarla sahadaki kooperatifçi pratikleri aynı masada buluşturmak için hazırlanıyor.
İkinci bültenimiz Ocak- Haziran 2026 dönemini kapsıyor. Şimdilik Türkçe ve İngilizce akademik kaynakları tarıyoruz; ancak ilerleyen sayılarda bu kapsama başka dilleri de dahil etmek için bir genişleme hattı kurmayı hedefliyoruz.
Kooperatifler yalnızca bir “iş modeli” değil; yerel kalkınma, emek süreçleri, gıda sistemi, bakım ekonomisi, ekolojik dönüşüm, bölgesel dayanıklılık ve demokratik yönetişim gibi başlıklarda somut bir araştırma ve politika alanı. Bu seçkiyle, Türkiye’de kooperatifçilik üzerine üretilen akademik katkıların daha görünür olmasını ve farklı disiplinler arasında daha hızlı dolaşıma girmesini umuyoruz.
Bu kapsamda, kooperatifler ve kooperatifçilik üzerine akademik makale, kitap ve tez üreten tüm araştırmacıları çalışmalarını seçkiye dahil etmeye davet ediyoruz. Çalışmanızı başlık, tam künyesi (APA), kısa özet ve erişim bilgisi ile birlikte akademiksecki@gencisi.org adresine iletebilirsiniz.
Seçkimiz bir hakemlik süreci yürütmez; amacı literatürü taramak, derlemek ve erişilebilir kılmaktır. Önceliğimiz bu bültende kapsanan döneme (Haziran–Aralık 2025) ait yayınlar olsa da, alanın seyrini belirleyen veya doğrudan Türkiye kooperatifçiliği tartışmasına güçlü katkı sunan çalışmalara da yer açmaya çalışırız.
Dileğimiz şu: bir araştırma notu, bir tez bölümü, bir saha bulgusu birbirini bulsun, birbirine değsin. Kooperatifçilik literatürü de kooperatifçilik gibi, ancak dolaşıma girince güçleniyor.
Kitap adı: Kooperatifler Hukuku
Tam atıf (APA): Üstün, Y., & Aydın, M. (2026). Kooperatifler hukuku (4. baskı). Seçkin Yayınevi. ISBN: 9786253816889.
Kısa özet: Kitap kooperatifleri hukuki yapısı, işleyişi ve güncel mevzuat çerçevesiyle anlamak isteyen okurlar için kapsamlı bir başvuru kaynağı niteliği taşımaktadır. Kitap, kooperatiflerin kuruluşundan organlarına, ortaklık ilişkilerinden sorumluluk rejimine, denetimden tasfiyeye kadar geniş bir alanı sistematik biçimde ele alınır. Türkiye’de kooperatiflerin hukuki zemini çoğu zaman teknik ayrıntılar, mevzuat değişiklikleri ve uygulama sorunları içinde dağınık biçimde takip edilebilebilmektedir. Bu kitap, söz konusu dağınıklığı toparlayan, kooperatifin bir tüzel kişilik olarak nasıl kurulduğunu, nasıl yönetildiğini, ortaklarla ilişkisini nasıl düzenlediğini ve hangi hukuki sorumluluklarla karşı karşıya olduğunu izlenebilir bir çerçeveye yerleştirimektedir.
Tez adı: Bursa İlinde Tarımda Örgütlenme ve Kadın Kooperatiflerinin Ekonomik Analizi
Tam atıf: Arslan, V. (2026). Bursa ilinde tarımda örgütlenme ve kadın kooperatiflerinin ekonomik analizi (Yüksek lisans tezi). Bursa Uludağ Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Tarım Ekonomisi Anabilim Dalı.
Kısa özet: Bursa Uludağ Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Tarım Ekonomisi Anabilim Dalı’nda hazırlanan bu yüksek lisans tezi, Bursa ilinde tarımsal örgütlenme yapısını ve kadın kooperatiflerinin ekonomik işleyişini inceleyen güncel bir saha çalışması niteliğindedir. Çalışma, kadın kooperatiflerini tarım ekonomisi bağlamında değerlendirir; kooperatiflerin üretim, gelir yaratma, pazarlama, yerel kalkınma ve kadınların ekonomik katılımı açısından nasıl bir rol üstlendiğini analiz etmeyi amaçlar. Bursa gibi tarımsal üretim çeşitliliği güçlü bir ilde kadın kooperatiflerinin ekonomik sürdürülebilirliği, örgütlenme kapasitesi ve üretici kadınların piyasaya erişimi açısından bir değerlendirme yapmaktadır.
Full-text: https://acikerisim.uludag.edu.tr/bitstreams/ec68bb3e-5b4d-4ae7-bd5b-dcf37a3e45ef/download
Makale adı: Türkiye’de Kadın Emeğinin Sosyo-Ekonomik Olarak Örgütlenmesinde Kadın Kooperatifleri
Tam atıf (APA): Yılmaz, M. (2025). Türkiye’de kadın emeğinin sosyo-ekonomik olarak örgütlenmesinde kadın kooperatifleri. Hak İş Uluslararası Emek ve Toplum Dergisi, 14(40), 247–289. https://doi.org/10.31199/hakisderg.1747899
Kısa özet: Makale, kadın emeğinin tarihsel olarak nasıl görünmezleştirildiğini ve bu görünmezliğin toplumsal cinsiyet rolleri, bakım emeği, ev içi üretim ve düşük ücretli çalışma biçimleriyle nasıl iç içe geçtiğini tartışır. Kadın kooperatiflerini, kadın emeğini ekonomik alana taşıyan, gelir yaratma kapasitesi oluşturan ve kadınların kolektif örgütlenme deneyimini güçlendiren yapılardan biri olarak ele alır. Literatür taramasında kadın kooperatifleri, kırsal kalkınma, bölgesel kalkınma, sosyal politika, kadın emeği ve toplumsal cinsiyet eşitliği eksenlerinde konumlandırılır.
Full-text: https://dergipark.org.tr/tr/pub/hakisderg/article/1747899
Makale adı: Türkiye’de Aile ve Kadının Kooperatifler Yoluyla Güçlendirilmesi Üzerine Bir İnceleme
Tam atıf (APA): Güreşci, E. (2026). Türkiye’de aile ve kadının kooperatifler yoluyla güçlendirilmesi üzerine bir inceleme. Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 12(Aile Özel Sayısı), 40–57. https://doi.org/10.31592/aeusbed.1785308
Kısa özet: Derleme makale, aileyi hukuksal, ekonomik ve sosyal öğeler taşıyan çok boyutlu bir kurum olarak ele alır ve Türkiye’de aileyi koruma/güçlendirme politikaları içinde kooperatiflerin yeterince görünür olmadığını savunur. Çalışma, özellikle kadın girişimi üretim ve işletme kooperatiflerini, kadınların ekonomik ve sosyal hayata katılımını artırabilecek bir araç olarak değerlendirir. Makalenin ana katkısı, kadın kooperatiflerini gelir getirici faaliyetlerin yanında aile politikası, yerel dayanışma, kadın girişimciliği ve demokratik katılım açısından da tartışmaya açmasıdır. Metin, 2024–2028 Ailenin Korunması ve Güçlendirilmesi Vizyon Belgesi’nde kooperatiflere doğrudan yer verilmemesini bir eksiklik olarak işaret eder ve kooperatif ilkelerinin kadınların toplumsal-ekonomik güçlenmesine uygun bir zemin sunduğunu ileri sürer.
Full-text: https://dergipark.org.tr/tr/pub/aeusbed/article/1785308
Makale adı: Tarımsal amaçlı kooperatiflerin il bazında sıralanması: LODECI-RAWEC yaklaşımı
Tam atıf (APA): Kanmaz, A. K., & Ertuğrul, İ. (2026). Tarımsal amaçlı kooperatiflerin il bazında sıralanması: LODECI-RAWEC yaklaşımı. Business Economics and Management Research Journal, 9(1), 14–26. https://doi.org/10.58308/bemarej.1853111
Kısa özet: Makale, tarımsal amaçlı kooperatifleri il bazında karşılaştırmak için çok kriterli karar verme yöntemlerinden LODECI ve RAWEC’i birlikte kullanır. Çalışma, kooperatiflerin bölgesel dağılımını yalnızca sayısal yoğunluk üzerinden değil, seçilen performans ölçütlerinin ağırlıklandırılması ve bütünleşik değerlendirilmesi üzerinden sıralamaya çalışır. Bu yönüyle tarımsal kooperatifçilik alanına bir karar destek yaklaşımı getirir: hangi illerde kooperatifçilik kapasitesi daha güçlü, hangi illerde müdahale ve destek ihtiyacı daha yüksek sorularına yanıt üretmeye çalışır. Bulgularda İzmir, Muğla ve Eskişehir’in üst sıralarda; Amasya, Gaziantep ve Hakkâri’nin düşük bütünleşik performans gösteren iller arasında yer aldığı belirtilir.
Full-text: https://dergipark.org.tr/tr/pub/bemarej/article/1853111
Makale adı: Türkiye’de Tarım Sektörünün Gelişimi, Kooperatifçilik ve Tarım Politikaları
Tam atıf (APA): Engin, C., & Özdemir, A. F. (2026). Türkiye’de tarım sektörünün gelişimi, kooperatifçilik ve tarım politikaları. Bulletin of Economic Theory and Analysis (Advanced Online Publication).
Kısa özet: Çalışma, Türkiye’de tarım sektörünün tarihsel gelişimini, ekonomik rolünü, yapısal sorunlarını ve tarım kooperatiflerinin bu sorunlar karşısındaki potansiyelini birlikte ele alır. Tarımın gıda üretiminin ötesinde istihdam, dış ticaret, sanayiye hammadde sağlama ve kırsal kalkınma açısından stratejik rol üstlendiğini vurgular. Parçalı arazi yapısı, yüksek girdi maliyetleri, düşük verimlilik, teknoloji eksikliği ve örgütsüzlük gibi sorunların üreticilerin gelirlerini azalttığını ve tarımın sürdürülebilirliğini zayıflattığını belirtir. Kooperatifleri maliyetleri düşürme, pazarlama gücünü artırma ve üreticilerin rekabet kapasitesini yükseltme aracı olarak tartışır; ancak eğitim, finansman, mevzuat ve denetim eksiklikleri nedeniyle bu potansiyelin yeterince kullanılamadığını ileri sürer.
Full-text: https://dergipark.org.tr/en/pub/beta/article/1809994
Makale adı: Tokat İli Merkez İlçede Kırsal Kadınların Tarımsal Kooperatiflere Katılma İstekleri ve Eğilimleri
Tam atıf (APA): Kızılaslan, N., & Otcu, M. (2026). Tokat ili merkez ilçede kırsal kadınların tarımsal kooperatiflere katılma istekleri ve eğilimleri. Gaziosmanpaşa Bilimsel Araştırma Dergisi, 15(1), 70–85.
Kısa özet: Makale, Tokat ili merkez ilçeye bağlı 21 köyde yaşayan 210 kadın çiftçiyle yüz yüze anket yaparak kırsal kadınların tarımsal kooperatiflere katılma isteğini ve kooperatifçilik bilgisini inceler. Kadınların tarımsal üretimin her aşamasında aktif rol almasına rağmen kooperatifçilik bilgisine erişimlerinin sınırlı olduğu görülür. Araştırmada kadınların %55,24’ünün kooperatiflere ortak olmak istediği, %60,95’inin ise ailelerinin bu katılımı desteklemeyeceğini düşündüğü belirtilir. Bu sonuçlar, kadınların kooperatif örgütlenmeye istekli olduklarını fakat aile içi destek, bilgi eksikliği ve yayım faaliyetlerinin yetersizliği gibi engellerle karşılaştıklarını gösterir. Çalışma, kadın kooperatiflerinin yaygınlaştırılması ve kooperatifçilik yayımının güçlendirilmesi gerektiği sonucuna varır.
Full-text: https://dergipark.org.tr/tr/pub/gbad/article/1887042
Makale adı: Institutional Decoupling in Emerging Markets: The Audit Paradox and Digitalisation Gap in Turkish Cooperatives
Tam atıf (APA): Taştan, K. (2026). Institutional decoupling in emerging markets: The audit paradox and digitalisation gap in Turkish cooperatives. Fiscaoeconomia, 10(2), 1–31. https://doi.org/10.25295/fsecon.1861272
Kısa özet: Makale, Türkiye’de kooperatif yönetişimini “kurumsal ayrışma” kavramı üzerinden inceler ve denetim düzenlemeleriyle dijitalleşme hedefleri arasındaki gerilimi tartışır. Temel mesele, kâğıt üzerinde güçlenen denetim ve yönetişim çerçevesinin kooperatiflerin günlük işleyişinde ne ölçüde karşılık bulduğudur. Çalışma, KOOPBİS, dış denetim, stratejik planlar ve kooperatifçilik mevzuatı gibi başlıkları kurumsal teori ve yönetişim tartışmalarıyla ilişkilendirir. Türkiye’de kooperatiflerde dijitalleşme, denetim ve hesap verebilirlik gündeminin biçimsel uyum üretme riski taşıdığını; sahadaki kapasite eksiklikleri giderilmeden düzenleyici araçların beklenen dönüşümü yaratamayabileceğini ima eder.
Full-text: https://dergipark.org.tr/tr/pub/fsecon/article/1861272
Makale adı: Yeni Kooperatifçilik Kimliği ve Türkiye’de Tarımsal Kooperatifler
Tam atıf (APA): Tunç, T., Demir, E. E., & Tüzün Rad, S. (2026). Yeni kooperatifçilik kimliği ve Türkiye’de tarımsal kooperatifler. Anadolu Kültürel Araştırmalar Dergisi, 10(2), 880–891. https://doi.org/10.63556/ankad.v10i2.330
Kısa özet: Makale, tarımsal kooperatifleri yeni kooperatifçilik kimliği tartışması içinde ele alır. Türkiye’de tarım sektörünün önemini koruduğu, tarımsal kooperatiflerin üreticiye girdi ve kredi sağlama, ürün toplama, depolama, işleme, pazarlama ve satış gibi temel işlevler taşıdığı vurgulanır. Çalışma, 2025’in Uluslararası Kooperatifler Yılı ilan edilmesi ve FAO’nun tarımsal gıda sektöründe kooperatiflerin açlık ve yetersiz beslenmeyle mücadeledeki rolüne yaptığı vurgu üzerinden güncel bir çerçeve kurar. Makale, tarımsal kooperatiflerin evrensel ilkelerini ve kimliklerini korurken ticari faaliyet kapasitesini güçlendirmesi gerektiğini savunur; sermaye yetersizliği, etkinlik ve rekabet gücü sorunlarını Türkiye’de tarımsal kooperatifçiliğin ana tıkanma alanları olarak işaret eder.
Full-text: https://ankad.org/index.php/ankad/article/view/330
