Kuruluşumuzdan Bugüne Genç İşi Kooperatif’in Sosyal Kooperatifçilik Yolculuğu

2015 yılında, benzer ihtiyaçlara sahip, iş bulamayan veya çalıştığı işten memnun olmayan üniversite mezunu gençler olarak bir araya geldiğimizde, sorunumuzun bireysel değil, toplumsal bir ihtiyaca işaret ettiğini fark ettik. İşte bu toplumsal ihtiyaca yanıt verecek bir işletme modeli olarak Şubat 2015’te bir sosyal kooperatif olarak resmi faaliyetlerimize başladık.

Kooperatif çalışma modeli, ortaklar arasında kolektif bilinç ve güven gerektirir ve bu ancak hiyerarşik olmayan, yatay bir yönetişim yapısıyla mümkün olabilir. Kooperatifin yönetişim modeli yenilikçidir çünkü karar alma yapısı, yasal olarak belirlenen yönetim kurulu sınırlarını aşar. Tüm ortaklar karar alma süreçlerinde eşit haklara sahiptir ve belirli bir işte/işlerde yer alan ortaklar, bütçe, yönetişim yapısı, iletişim ve çalışma modeli gibi konularda kolektif olarak karar verirler.

Adalet, eşitlik ve kolektif akla dayanan patronsuz, kâr amacı gütmeyen işçi-mülkiyeti modelimizi on yıldır büyütüyoruz. Gençlerin, kadınların ve mültecilerin insana yakışır işe erişimini destekliyor; sosyal dayanışma ekonomisini güçlendiriyoruz. Yatay ve demokratik yönetişimimiz eşit ücret, ortak karar ve birlikte öğrenmeyle yürüyor. Peki, bu felsefeyle yola çıktığımız günden beri Türkiye’de sosyal kooperatifçilik için neler yaptık?

1. Modeli Anlamak ve Uluslararası Ağlar Kurmak

Başlarken, uluslararası literatürün sosyal kooperatifçilik hakkında ne söylediğini inceledik ve bu bilgileri Türkçe’ye tercüme ettik. Amacımız bir modeli doğrudan transfer etmek değil, Türkiye’ye özgü bir sosyal kooperatifçilik modelinin içeriden mayalanmasını sağlamaktı.

Bu anlayışla, 2015’ten bugüne uluslararası ağ oluşturma ve yaygınlaştırma çalışmaları yürütüyoruz.

• Sivil Düşün AB Programı desteğiyle İtalya, Belçika, İspanya ve Hırvatistan’daki dayanışma ağı örneklerini inceledik. Bu kapsamda 2017 yılında İtalya’da Confcooperative ve Legacoop, Belçika’da CICOPA-CECOP ve İspanya’da COCETA ve CEPES gibi öncü kooperatif birliklerine çalışma ziyaretleri yaptık ve raporladık.
• The Hollings Center iş birliğiyle ABD, Tunus ve Lübnan’daki dayanışma ağı örneklerini inceledik ve 2018’de İstanbul’da dört farklı ülkeden kooperatifçileri bir araya getiren bir buluşma düzenledik.

2. Hassas Gruplara Odaklanmak: Strateji Belgelerimiz

Biz, sosyal kooperatifçiliğin özellikle geçim kaynaklarından yoksun bırakılmış kişiler için bir çözüm yolu olduğuna inanıyoruz. Bu doğrultuda, toplumsal olarak dışlanan 5 hassas gruba yönelik sosyal kooperatifçilik strateji belgeleri ürettik. Bu gruplar:

• Engelliler / Engellenmiş Bireyler
• Ücretsiz Ev Emekçileri
• Ne Eğitimde Ne İstihdamda Olan Gençler (NEET)
• Mülteciler
• Kent Çeperinde Yerleşik Gruplar

Ürettiğimiz bu stratejik belgeler, bizim bu konulardaki kurumsal tutumumuzu ve yöngörümüzü yansıtmaktadır.

3. Bilgiyi Yaygınlaştırmak: Eğitim, Savunuculuk ve Uygulama

Sadece raporlar hazırlamakla kalmadık; bu strateji belgelerinin içerdiği eğitim, kapasite geliştirme ve savunu faaliyetlerini yurtiçindeki ve yurtdışındaki dayanışma ağlarının destekleriyle uygulamaya koyulduk.

• Eğitim: İlgilendiğimiz gruplar için özelleştirilmiş eğitim modülleri hazırladık. Bu eğitim modellerini dokuz farklı taban örgütlenmesi ile uygulamalı olarak hayata geçirdik. Ekosistemdeki yerel/ulusal, uluslararası (MUDEM, Hataya Destek, ILO) paydaşlarla organize olarak kapasite geliştirme hizmetleri sağladık, raporladık.
• Savunuculuk: Yerel yönetimlerin sosyal kooperatifleri hamilik temelinde değil, eşit düzeyli paydaşlar olarak desteklemesi gerektiğine kuvvetle inanıyoruz. Sosyal kooperatifler, kamu kaynaklarının adil ve yeterli şekilde dağılmasında en elverişli kurumsal araçlardandır. Belediye-kooperatif modelleri bağlamında ‘ABD Şehirlerinde Kooperatif-Belediye İşbirliğine İlişlin Araştırma Çalışması’ gerçekleştirdik ardından çevrimiçi etkinlikte ekosistemdeki tüm paydaş temcilcileriyle biraraya gelerek rapordaki çıktıları konuştuk.
• Kapsayıcılık: Kooperatif 2025 itibarıyla, 11 ortaktan oluşmaktadır. Ortaklar farklı şehirlerde ve ülkelerde bulunmakta olup hibrit ve esnek çalışma modellerini benimsemektedir. Kooperatif, istihdam sorunlarına sürdürülebilir çözümler üretirken disiplinler arası bir yaklaşım geliştirmek, verimliliği artırmak ve piyasada rekabet gücünü yükseltmek amacıyla farklı eğitim geçmişlerine sahip bireyleri bünyesine katmaktadır. Ayrıca, Kooperatif 2025 yılı itibariyle kolektif yetkinlik düzeyini derinleştirmek ve çeşitlendirmek için başvuruya dayalı bir uzman havuzu teşkil etmiştir. Yüksek nitelikli ve kooperatif ilkeleriyle uyumlu 21 uzmanın katılımıyla kapasitemizi artırdık. https://gencisi.org/hakkimizda/#uzmanlarimiz

Türkiye’deki kooperatif yönetişimi, finansmanı ve yasaları hakkında ücretsiz ve erişilebilir bilgi sağlamak amacıyla oluşturulmuş dijital bir platformdur. 2019’dan bu yana toplamda 350.000’den fazla görüntülenmeye ulaşmış, 2023-2024 yılları arasında ise 101.000 tıklama ve 1.110.000 izlenim almıştır. Platform, çoğunlukla Türkiye’deki kitleye ulaşmış ancak içeriğin Arapça’ya çevrilmesi sayesinde beklenenin ötesinde Orta Doğu ve Kuzey Afrika bölgesindeki ülkeler (Fas, Mısır, Cezayir, Suudi Arabistan, Tunus, Kuveyt, Ürdün, Suriye, Lübnan ve Irak) tarafından da erişilmiştir.

Geleceğe Bakış

Genç İşi Kooperatif olarak, kurulduğumuz 2015 yılındaki heyecanla, sosyal kooperatifçilik modelini Türkiye’de yaygınlaştırmaya devam ediyoruz. Biz bu işi patronsuz, eşit işe eşit ücretle, adil paylaşımla, kolektif, katılımcı ve birlikte öğrenerek yapıyoruz. Çünkü inanıyoruz ki, toplumsal sorunlarımıza karşı en güçlü cevap, dayanışmada yatmaktadır.