TÜRKİYE’DE KOOPERATİFLER VE KOOPERATİFÇİLİK

Türkiye’de Kooperatifler ve Kooperatifçilik | Akademik Seçki, kooperatif çalışmaları alanında üretilen bilgiye erişimi kolaylaştırmak, dağınık literatürü derli toplu bir “ortak hafıza”ya dönüştürmek ve araştırmacılarla sahadaki kooperatifçi pratikleri aynı masada buluşturmak için hazırlanıyor.

Bu ilk bülten Haziran–Aralık 2025 dönemini kapsıyor. Devamında seçkimiz aylık yayımlanacak ve her ayın ilk haftasında okurlarla buluşacak. Şimdilik Türkçe ve İngilizce akademik kaynakları tarıyoruz; ancak ilerleyen sayılarda bu kapsama başka dilleri de dahil etmek için bir genişleme hattı kurmayı hedefliyoruz.

Kooperatifler yalnızca bir “iş modeli” değil; yerel kalkınma, emek süreçleri, gıda sistemi, bakım ekonomisi, ekolojik dönüşüm, bölgesel dayanıklılık ve demokratik yönetişim gibi başlıklarda somut bir araştırma ve politika alanı. Bu seçkiyle, Türkiye’de kooperatifçilik üzerine üretilen akademik katkıların daha görünür olmasını ve farklı disiplinler arasında daha hızlı dolaşıma girmesini umuyoruz.

Bu kapsamda, kooperatifler ve kooperatifçilik üzerine akademik makale, kitap ve tez üreten tüm araştırmacıları çalışmalarını seçkiye dahil etmeye davet ediyoruz. Çalışmanızı başlık, tam künyesi (APA), kısa özet ve erişim bilgisi ile birlikte akademiksecki@gencisi.org adresine iletebilirsiniz. Bu bağlamda bu ilk seçkide eserinize yer verilmemişse, aynı biçimde bizlere göndererek çalışma kapsamı içinde yer almasını sağlayabilirsiniz.

Seçkimiz bir hakemlik süreci yürütmez; amacı literatürü taramak, derlemek ve erişilebilir kılmaktır. Önceliğimiz bu bültende kapsanan döneme (Haziran–Aralık 2025) ait yayınlar olsa da, alanın seyrini belirleyen veya doğrudan Türkiye kooperatifçiliği tartışmasına güçlü katkı sunan çalışmalara da yer açmaya çalışırız.

Dileğimiz şu: bir araştırma notu, bir tez bölümü, bir saha bulgusu birbirini bulsun, birbirine değsin. Kooperatifçilik literatürü de kooperatifçilik gibi, ancak dolaşıma girince güçleniyor.

Rapor adı: TR90 Bölgesi Kadın Kooperatifleri Mevcut Durum Analizi

Tam atıf (APA): Balta, E., Tekin Bilbil, E., Bayramoğlu, M., Kilit Aklar Y., Doğan, O. (2025). TR90 Bölgesi Kadın Kooperatifleri Mevcut Durum Analizi, DOKA: Trabzon.
Kısa özet: Doğu Karadeniz Bölgesinde kurulu 38 kadın kooperatifi ile nicel ve nitel araştırma yöntemleri kullanılarak yapılan mevcut durum analizi raporu. Rapor, kadın kooperatiflerinin toplumsal cinsiyet eşitliğini sağlamadaki yerine değiniyor ve kooperatifleri yapısal- durumsal özelliklerine göre sınıflandırarak gelecek dönem eğilim ve ihtiyaçlarını tespit ediyor.
Full-text: https://www.doka.org.tr/dosyalar/page_492/attachment/kadin-kooperatifleri-mevcut-durum-analizi-raporu-yayin-hali-compressed.pdf

Tez adı: Topluluk Katılımlı Sürdürülebilir Konut Tasarımı, Kooperatif Yapı Modeli

Tam atıf (APA): Yıldız, S. (2025). Topluluk katılımlı sürdürülebilir konut tasarımı, kooperatif yapı modeli (Yüksek lisans tezi). International Vision University. https://doi.org/10.13140/RG.2.2.10584.35848.
Kısa özet: Çalışma, topluluk katılımına dayalı sürdürülebilir konut tasarımı yaklaşımlarının kooperatif esaslı yapılaşma süreçlerinde nasıl uygulanabileceğini inceliyor ve bunu ulusal ve uluslararası ölçekte üç örnek model üzerinden değerlendiriyor: Viyana’daki Sargfabrik Konut Kooperatifi, İstanbul’daki Haliç Dayanışma Konut Kooperatifi ve Şili’deki Quinta Monroy Incremental Housing projesi. Tez, kooperatif modelinin maliyet, güven ve topluluk kimliği gibi boyutlarda sosyal sürdürülebilirliği güçlendirebileceğini ileri sürüyor.
Full-text: https://www.researchgate.net/publication/398870117_MUHENDISLIK_VE_MIMARLIK_FAKULTESI_MIMARLIK_BOLUMU_YUKSEK_LISANS_TEZI_TOPLULUK_KATILIMLI_SURDURULEBILIR_KONUT_TASARIMI_KOOPERATIF_YAPI_MODELI?channel=doi&linkId=694560c47e61d05b5310ac56&showFulltext=true

Makale adı: The Various Aspects of Fisheries Cooperatives in Türkiye

Tam atıf (APA): Güreşçi, E. (2025). The Various Aspects of Fisheries Cooperatives in Türkiye. MEMBA Su Bilimleri Dergisi, 11(3), 312–327. https://doi.org/10.58626/memba.1714232
Kısa özet: Türkiye’de su ürünleri sektörünün (üretim, pazarlama, tüketim) geliştirilmesinde su ürünleri kooperatiflerinin (1163 sayılı Kanun çerçevesinde) yapısal bir “yeniden yapılanma fırsatı” sunduğunu savunuyor; sektörün sorunlarına yönelik kooperatif temelli iyileştirme önerileri geliştiriyor.
Full-text: https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/4935872

Makale adı: Orman köylerindeki kooperatiflerde kooperatif-ortak ilişkilerinin incelenmesi

Tam atıf (APA): Korkmaz, M., & Toşur, M. (2025). Orman köylerindeki kooperatiflerde kooperatif-ortak ilişkilerinin incelenmesi. Turkish Journal of Forestry, 26(3), 332–341. https://doi.org/10.18182/tjf.1768766
Kısa özet: Bucak Orman İşletme Müdürlüğü sınırlarındaki orman köylerinde tarımsal kalkınma kooperatiflerinde ortak memnuniyeti ve aidiyetin yüksek, kooperatif-ortak ilişkisinin görece güçlü olduğunu; temel sorun alanlarının ise maddi yetersizlik, eğitim eksikliği ve örgütlenme sorunları olduğunu raporluyor.
Full-text: https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/5170620

Makale adı: Orman Köylerindeki Kadın Kooperatifi Ortaklarının Kooperatifçiliğe Bakışları ve Beklentileri: Devrek Güneşi Kooperatifi Örneği

Tam atıf (APA): Günşen, H. B., & Kanca, E. (2025). Orman Köylerindeki Kadın Kooperatifi Ortaklarının Kooperatifçiliğe Bakışları ve Beklentileri: Devrek Güneşi Kooperatifi Örneği. Bartın Orman Fakültesi Dergisi, 27(3), 404–420. https://doi.org/10.24011/barofd.1765649
Kısa özet: Devrek Güneşi Kooperatifi’nde 30 ortakla yüz yüze anket üzerinden; kooperatifin şeffaf/hesap verebilir yönetim pratiklerinin “birlikte çalışma kültürü”nü beslediğini, ortaklığın kadınlarda özgüven ve ekonomik özgürleşme etkilerini güçlendirdiğini; bulguların kırsalda yeni kurulacak/başarı yakalayamayan kadın kooperatifleri için yol gösterici olabileceğini söylüyor.
Full-text: https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/5156470

Makale adı: Kooperatiflerin Finansal Performansı Üzerine Ampirik Bir Çalışma: Aşağı Sevindikli Tarımsal Kalkınma Kooperatifi Örneği

Tam atıf (APA): Varnalı, T., & Özdemir, G. (2025). Kooperatiflerin Finansal Performansı Üzerine Ampirik Bir Çalışma: Aşağı Sevindikli Tarımsal Kalkınma Kooperatifi Örneği. Vizyoner Dergisi, 16(47), 1021–1037. https://doi.org/10.21076/vizyoner.1578336
Kısa özet: 2015–2019 dönemi mali tabloları ve kooperatif ziyaretiyle derlenen verilerle 24 finansal oran üzerinden kooperatifin finansal sıkışmalarını teşhis ediyor; kooperatiflerin finansal sağlığını etkileyen faktörleri görünür kılıp çözüm stratejileri öneriyor.
Full-text: https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/4335524

Makale adı: Tarım Kredi Kooperatifleri ile ilgili çalışılan lisansüstü tezlerin incelenmesi

Tam atıf (APA): Çalışkan, H. (2025). Tarım Kredi Kooperatifleri ile ilgili çalışılan lisansüstü tezlerin incelenmesi. R&S – Research Studies Anatolia Journal, 8(3), 468–486. https://doi.org/10.33723/rs.1730160
Kısa özet: YÖK Tez veri tabanındaki Tarım Kredi Kooperatifleri konulu 74 lisansüstü tezi (64 YL, 10 doktora) tarayarak konu, yöntem, yıl, üniversite/enstitü, danışman ünvanı vb. değişkenlerle bibliyografik-haritalama yapıyor; alanın ağırlıkla işletme/yönetim örgütlenmesi ekseninde kümelendiğini gösteriyor.
Full-text: https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/5003738

Makale adı: Kadın Kooperatifleri: Toplumsal Dönüşüm ve Yerel Ekonominin Önemli Aktörleri Üzerine Bir İçerik Analizi

Tam atıf (APA): Göç, K. (2025). Kadın Kooperatifleri: Toplumsal Dönüşüm ve Yerel Ekonominin Önemli Aktörleri Üzerine Bir İçerik Analizi. Kent Akademisi Dergisi, 18(Uluslararası Girişimcilik Sosyal Bilimler Kongresi Özel Sayısı), 128–145. https://doi.org/10.35674/kent.1772219
Kısa özet: TRT’de yayınlanan “Hayallerinin Peşinde” programının 12 bölümünü yönlendirilmiş içerik analizi ile çözümlüyor; kadınların kooperatiflerde yalnızca üretimde değil, teknik beceri, girişimcilik kültürü, karar alma ve liderlik düzlemlerinde de “aktif aktör” olarak temsil edildiğini; destek mekanizmalarında aile desteğinin öne çıkıp STK işbirliklerinin sınırlı kaldığını bulguluyor.
Full-text: https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/5186855

Makale adı: Özel Gereksinimli Bireylere Hizmet Sunan Kadın Kooperatifinde Alan Deneyimlerinin Otoetnografi Yöntemi ile Yorumlanması

Tam atıf (APA): Kurtege Sefer, B., Aysal, M. B., Çalışkan, S., Karaçam, Ş., Vatansever, G., Tezcan Elmacıoğlu, A., & Çatal, S. (2025). Özel Gereksinimli Bireylere Hizmet Sunan Kadın Kooperatifinde Alan Deneyimlerinin Otoetnografi Yöntemi ile Yorumlanması. Akdeniz Kadın Çalışmaları ve Toplumsal Cinsiyet Dergisi, 8(2), 750–779. https://doi.org/10.33708/ktc.1741733
Kısa özet: İstanbul’daki Tomurcuk Kooperatifi’nde (özel gereksinimli bireylerin annelerince kurulan) saha deneyimlerini otoetnografi ile yorumlayarak, “sosyal kooperatifçilik” pratiğinin patriyarkal kapitalizme alternatif kurma potansiyelini; dayanışma alanı olarak kooperatifin bakım emeği, annelik deneyimi ve özneler-arası etkileşim üzerinden nasıl yeniden kurulduğunu tartışıyor.
Full-text: https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/5052444

Makale adı: Women’s Cooperatives and Branding Strategies in Bee Products

Tam atıf (APA): Asutay, Z. (2025). Women’s Cooperatives and Branding Strategies in Bee Products. Journal of BinBee – Apicultural and Natural Products, 5(2), 49–58.
Kısa özet: Arıcılık sektöründe kadın kooperatiflerinin markalaşma süreçlerini literatür derlemesiyle inceliyor; başlıca engelleri finansa erişim, dijital pazarlama/markalaşma bilgi eksikliği ve kurumsal kapasite boşlukları olarak saptıyor; çözüm olarak dijital okuryazarlık/e-ticaret, coğrafi işaret, mikrofinans ve üniversite-kooperatif işbirlikleri öneriyor.
Full-text: https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/5390231

Makale adı: Women’s Empowerment via Women’s Cooperatives: An Ethnographic Account from Turkey

Tam atıf (APA): Cinar, K., & Asik-Akdemir, K. (2025). Women’s Empowerment via Women’s Cooperatives: An Ethnographic Account from Turkey. Social Politics, Advance article, 1–23. https://doi.org/10.1093/sp/jxaf031
Kısa özet: Kastamonu’da bir kadın kooperatifinde uzun erimli etnografiyle, kooperatif katılımının kadınların yaşam pratiklerini ve failliğini nasıl etkilediğini inceliyor; güçlenme etkilerinin “otomatik” değil, sınıf, eğitim, aktif katılım düzeyi gibi bağlamsal değişkenlere bağlı biçimde ortaya çıktığını vurguluyor.
Full-text: avesis.metu.edu.tr

Makale adı: Evaluation of Water Use in Irrigation Cooperatives Operating in Ankara Polatlı District

Tam atıf (APA): Atalay, İ., & Öztürk, A. (2025). Evaluation of Water Use in Irrigation Cooperatives Operating in Ankara Polatlı District. Research in Agricultural Sciences, https://doi.org/10.17097/agricultureatauni.1705105
Kısa özet: Beşköprü Köyü Sulama Kooperatifi performansını su kullanım verimliliği, tarımsal ve ekonomik verimlilik göstergeleriyle değerlendiriyor; su dağıtımı, birim alan su miktarı, ücret tahsilatı ve işletme-bakım maliyetleri gibi ölçütlerle kooperatifin işletim kapasitesini sayısallaştırıyor.
Full-text: https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/4896337